بررسی و ارزشیابی وضعیت انجام کار به روش رولا (RULA) در یک کارخانه تولیدی لوازم الکتریکی و الکترونیکی در سال 1381

 | تاریخ ارسال: ۱۳۸۵/۱۱/۱۷ | 
مقدمه: امروزه روند رو به رشد تکنولوژی و فن آوری مخصوصا در کشورهای در حال توسعه و همچنین ارائه خدمات ماشینی باعث ارتقا سطح کیفی کار و محصولات شده است. در عین حال در انجام این فعالیت بالاجبار عوامل زیان آوری وجود دارد که بر سلامتی نیروی کار اثر گذاشته و سلامتی او را تهدید می کند. ااز جمله عوامل زیان آور وجود ریسک فاکتورهایی است که باعث اختلالات اسکلتی – عضلانی می گردد و هر ساله هزینه هنگفتی را بر صاحبان صنایع و اقتصاد کشورها تحمیل می کند به طوری که هزینه مستقیم بیماریهای اسکلتی – عضلانی در امریکا در سال 1997 بالغ بر 20 میلیارد دلار گزارش شده است. متاسفانه در کشور ما تحقیقاتی در بیماریهای اسکلتی – عضلانی مرتبط با کار انجام نشده و این نوع اختلالات ناشی از کار از نظر هزینه، میزان شیوع و بروز ناشناخته باقی مانده است. این پژوهش در یکی از کارخانجات تولید لوازم الکتریکی و الکترونیکی با هدف شناسایی ریسک فاکتورها به منظور پیشگیری از بیماریهای اسکلتی – عضلانی مرتبط با کار طبق روش رولا انجام شده است. در این روش حرکات اندام های بدن با توجه به زوایای حرکتی مورد ارزیابی قرار گرفته و با استفاده از جداول مخصوص سطح اقدامات فرد مشخص می شود. علاوه بر این، روش رولا ابزاری مناسب و کاربردی برای طراحی مجدد ایستگاههای کار می باشد. مواد و روشها: روشها و وسایل مورد استفاده در این پژوهش عبارتند از روش رولا، روش ان- ام- کیو ( پرسشنامه نوردیک)، نرم افزار کامپیوتری برای آنالیز رولا و نرم افزار Excel جهت رسم نمودار. روش رولا مشابه روش OWAS است با این تفاوت که حرکت اندامها به طور دقیق تر و با توجه به زوایای حرکتی عضو بررسی می شود. در این روش اندامهای بدن به دو گروه A و B تقسیم می شوند و حرکت هر اندام با نمره هایی مشخص می شود و نهایتا با کمک جداول تفسیر می شود. پرسشنامه نوردیک دارای دو بخش عمومی و اختصاصی می باشد. در بخش عمومی سوالات در باره سن، سابقه کار، اعتیاد به سیگار، .......پرسیده و در پرسشنامه درج می گردد. بخش اختصاصی خود دارای دو قسمت است: در قسمت اول سوالاتی در باره بیماریهای اسکلتی – عضلانی کل اندامها و در قسمت دوم سوالاتی پیرامون مشکلات اسکلتی – عضلانی مربوط به هر عضو که در قسمت اول جواب بلی داده است پرسیده می شود. بعد از امتیاز گذاری اطلاعات به تحلیل داده ها پرداخته می شود. تعداد نمونه ها: جامعه مورد مطالعه کارگران خط تولید رادیو – تلویزیون کارخانجات پارس الکتریک می باشند. در واحد تولید مجموعا 500 نفر به صورت رسمی و قراردادی مشغول به کار هستند که این تعداد گاهی تغییر می کند. تعداد افراد مورد پژوهش تقریبا 50 درصد کل افراد در نظر گرفته شد که به تفکیک جنس 120 مرد و 120 زن را شامل می شود( جداول 1، 2 و 3). روش کار : مرحله اول: ثبت وضعیت انجام کار؛ به منظور به وجود آمدن یک روش ارزیابی سریع، اعضای بدن به دو گروه A و B طبقه بندی می شود. گروه A شامل بازو، ساعد، مچ و گروه B شامل گردن، تنه و پا می باشند. محدوده حرکتی هر عضو بر اساس زاویه حرکتی ( گستره حرکتی) نمره گذاری می گردد. مثلا نمره یک بیانگر میزان حرکت عضو یا وضعیت انجام کار آن عضو در حداقل ریسک است. با افزایش نمره وضعیت انجام کار عضو در شرایط نامساعد قرار گرفته و باعث افزایش ریسک ابتلا به عوارض می گردد. ارزیابی از وضعیت انجام کار به وسیله مشاهده مستقیم وظایف کارگر در طی چندین سیکل کاری به منظور بدترین شرایط و یا بیشترین تکرار کار فعلی شروع می شود. ارزیابی و ثبت نمره از هر پوسچر در طی سیکل کاری طبق روش رولا سریع انجام می شود. در این روش نیمه راست یا چپ جداگانه ارزیابی می شود و همچنین می توان بعد از مشاهده و فیلم برداری، نیمه دیگر بدن را مورد ارزیابی قرار داد. مرحله دوم: امتیاز پوسچر با استخراج نمره گروه A وB سطح پوسچر تحمیلی ناشی از ترکیب وضعیت انجام کار قسمت های مختلف روی سیستم اسکلتی – عضلانی مشخص می شود. در این مرحله امتیاز مربوط به نیروی اعمالی و امتیاز مربوط به استفاده از عضله نیز باید لحاظ شود. امیاز استفاده از عضله بدین صورت است که اگر بدن در حالت استاتیک باشد ( بیش از یک دقیقه) و یا کار به گونه ای باشد که بیش از 4 بار در دقیقه حرکات تکراری داشته باشد امتیاز آن یک خواهد بود. امتیاز نیروی اعمالی از صفر تا سه با توجه به میزان باری که به تناوب استفاده می شود متغیر خواهد بود. در نهایت امتیاز گروههای C و D به طریق زیر محاسبه می شود: امتیاز C ( بازو، ساعد، مچ، چرخش مچ) = امتیاز اندامهای گروه A + امتیاز عضله + امتیاز نیرو امتیاز D ( گردن، تنه، پا ) = امتیاز اندامهای گروه A + امتیاز عضله + امتیاز نیرو مرحله سوم: استخراج نمره نهایی؛ با توجه به امتیاز C و D ، نمره نهایی که در واقع همان وضعیت پوسچر کار است از جداول مخصوص استخراج و سطح اقدامات مشخص می شود. ملاحظاتی که در اجرای روش رولا در این پژوهش به آن توجه شد عبارتند از: • ثبت مشاهدات به صورت مستقیم ( ناظر به کارگر) در طی زمان مشخص شده • مدت زمان نمونه برداری 40- 30 دقیقه با وقفه های 30 ثانیه ای انتخاب شد. • هنگام ثبت مشاهدات فرد 15 دقیقه از شروع کارش گذشته بود • قبل از شروع تحقیق ، مشاهده کنندگان تحت آموزش قرار گرفتند. • شناسایی و شناخت کامل روند تولید جهت دستیابی به دقیق ترین اطلاعات انجام گرفت. • چنانچه کاری از چند وظیفه (Task) تشکیل شده بود وظیفه ای که بیشترین تکرار را داشت مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج، بحث و نتیجه گیری: نتایج حاصل از پرسشنامه نوردیک نشان داد که به غیر از ناراحتی زانو شیوع انواع اختلالات اسکلتی – عضلانی در زنان بیشتر از مردان است (شکل 1). با توجه به اینکه کارهای مونتاژ کاران دستی است و اغلب کارگران این قسمت را زنان تشکیل می دهند، می توان علت آن را به ساختار فیزیولوژی و آناتومی بدن آنان نسبت داد. علت اینکه ناراحتی زانو در مردان بیشتر از زنان است انجام کارهای سنگین تر توسط مردان می باشد ( ایستاده کار کردن ). همانطور که قبلا ذکر شد هدف از بررسی و ارزشیابی وضعیت انجام کار به روش رولا تحلیل دقیق ریسک فاکتورهایی است که در هنگام کار کردن به وجود می آید که یا به طور مستقیم باعث آسیب به دستگاه اسکلتی – عضلانی می گردد و یا باعث تشدید عوارض می شوند. در ارزیابی انجام شده این نکته قابل ذکر است که امتیاز عضله در اکثر پست های کاری نمره یک بود و دلیل آن را می توان انجام وظایف بیش از چهار بار در دقیقه دانست و یا اینکه عضو مورد نظر بیش از یک دقیقه در حالت استاتیک قرار داشت. به جز در پست های کاری که امتیاز نیروی اعمالی یک بود ( قراردادن لامپ تصویر، ضربه زدن به تلویزیون ) سایر پست های کاری دارای امتیاز نیروی اعمالی نمره صفر بودند که دلیل آن انجام وظیفه شغل در حداقل نیرو است. در نهایت در ارزیابی که از 35 گروه شغلی به روش رولا به عمل آمد نتایج زیر حاصل شد. الف- 11% از گروههای شغلی ( آماده سازی لامپ تصویر تلویزیون 21 اینچ، قرار دادن لامپ تصویر در کابین تلویزیون 21 اینچ، کتنتری و ضربه به تلویزیون 28 و 29 اینچ و قرار دادن لامپ تصویر در کابین تلویزیون 14 اینچ) دارای امتیاز 7 هستند و در سطح اقدامات چهارم قرار دارند که 2/3% شاغلین را در بر می گیرد. با توجه به نوع شغل عنوان شده عمدتا اندامهای گروه A و B خارج از گستره حرکت عضو فعالیت داشته و با توجه به اینکه در حمل و نقل لامپ های تلویزیون و کنترل و ضربه زدن با دست انجام می شود ( لامپ ها وزین هستند نیروی اعمالی برای این پست کار یک در نظر گرفته شد که این سبب شد نمره این گروه شغلی در وضعیت خطرناک قرار گیرد. بنابر این باید سریعا تغییرات و اصلاحات به همراه تحقیقات دقیق تر صورت پذیرد(جداول 4 و 5). ب- 20% گروههای شغلی دارای امتیاز 5 و 6 هستند و در سطح اقدامات سوم قرار دارند که 12% شاغلین را در برمی گیرند( جدول 6). این گروههای شغلی عبارتند از آماده سازی قاب تلویزیون، بوبین پیچی، تولید گازنیگ کوئل، کنترل و ضربه زنی به تلویزیون 21 اینچ، پرداخت کاری، قرار دادن شاسی در تلویزیون 21 اینچ و آماده سازی لامپ تصویر 14. بنابر این بایستی به زودی تغییرات و اصلاحات و همچنین تحقیقات دقیق تر صورت گیرد. برابر ارزیابی انجام شده در بعضی مشاغل این گروه به گونه ای است که بازو و ساعد دورتر از جلو بدن (Abduction) فعالیت می نماید. بنابر این طبق روش رولا باید نمره آن عضو افزایش یابد. همچنین در بوبین پیچی و تولید گازنیگ اندامهای گروه B به خصوص سر بیش از حد به جلو خمیده است که باعث می شود عدد ریسک افزایش یابد. علاوه بر این چون اغلب کارها نشسته است و سطح میز کار و صندلی مناسب نیست کمر به سمت جلو خم می شود. شایان ذکر است که یک راهکار جهت کاهش ریسک آموزش به کارگران اسن که کمر را در وضعیت مناسب نگه داشته و سر را بیش از حد به جلو خم ننمایند. این امر باعث کاهش سطح ریسک تا حد قابل قبولی می شود. ج- 69% گروههای شغلی واحد تولید دارای امتیاز 3و 4 هستند و در سطح اقدامات دوم قرار دارند که 6/86% شاغلین را در بر میگیرد. این گروههای شغلی عبارتند از مونتاژکاران شاسی، لحیم کاری و سایر مشاغل قید شده در جدول 6 با توجه به سطح اقدامات این گروه احتمالا تغییرات مورد لزوم باید صورت گیرد. جدول (1) : توزیع فراوانی سنی شاغلین بر حسب جنسیت(سال) گروه سنی جنس 59 – 50 49 – 40 39-30 29-20 تعداد درصد تعداد درصد تعداد درصد تعداد درصد مرد 15 13 48 40 51 42 6 5 زن 0 0 19 16 33 28 68 56 جدول (2) : توزیع فراوانی شاغلین بر حسب سابقه کار(سال) گروه سنی جنس 31-40 31-20 20-11 10-1 تعداد درصد تعداد درصد تعداد درصد تعداد درصد مرد 3 2 28 23 74 62 15 13 زن 0 0 4 3 42 35 74 62 جدول (3) : میانگین سنی و سابقه کار شاغلین جنس فراوانی میانگین سنی انحراف معیار میانگین سابقه کار انحراف معیار مرد 120 39.74 7.2 17.16 6 زن 120 28.3 6 9.76 6.4 جدول(4): فراوانی شاغلین ارزیابی شده و مشاهدات پوسچرهای انجام کار به روش رولا در گروههای شغلی تولید ردیف گروههای شغلی تعداد شاغلین تعداد مشاهدات پوسچر هر فرد بیشترین تکرارمشاهده هر پوسچر تعداد مشاهدات پوسچرهای دیگر در هر فرد مشاهدات قابل قبول جهت ارزیابی رولا 1 مونتاژ شاسی 5 12 9 3 9 2 لحیم کاری 2 12 8 4 8 3 کنترل شاسی(چشمی) 1 14 14 0 14 4 کنترل شاسی باکامپیوتر 1 12 12 0 12 5 کنترل شاسی با مانیتور 1 11 8 3 8 6 مونتاژ تیونر 2 10 7 3 7 7 مونتاژ هدسینگ 1 12 10 2 10 8 پرداخت قاب تلویزیون 1 10 7 3 7 9 بوبین پیچی 1 16 10 6 10 10 تولید بلندگو 1 17 13 4 13 11 تولید گازنیگ کویل 1 19 13 6 13 12 تعمیرات قطعات الکترونیکی 1 13 10 3 10 13 آماده سازی لامپ تصویر 21 1 10 9 1 9 14 آماده سازی کابین 21 اینچ 1 12 8 4 8 15 قرار دادن لامپ 21 اینچ 1 10 9 1 9 16 قرار دادن شاسی 21 اینچ 1 10 8 2 8 17 کنترل فنی تلویزیون 21 1 11 8 3 8 18 بک گذاری تلویزیون 21 1 10 10 0 10 19 کنترل و ضربه تلویزیون 21 1 10 8 2 8 20 کنترل نهایی 21 1 11 10 1 10 21 آماده سازی لامپ 28 و 29 1 10 8 2 8 22 آماده سازی کابین 28 و 29 1 13 10 3 10 23 قرار دادن لامپ 28 و 29 1 13 10 3 10 24 قرار دادن شاسی در کابین 1 10 10 0 10 25 کنترل فنی 28 و 29 1 12 11 1 11 26 بک گذاری تلویزیون 28 و 29 1 10 10 0 10 27 کنترل و ضربه تلویزیون 28 و 29 1 13 10 3 10 28 آماده سازی لامپ 14 1 10 10 0 10 29 آماده سازی کابین 1 12 11 1 11 30 قرار دادن لامپ در کابین 1 12 11 1 11 31 قراردادن شاسی 1 14 12 2 10 32 کنترل فنی تلویزیون 14 1 12 10 2 10 33 بک گذاری 14 1 11 11 0 11 34 مونتاژ قطعات 1 10 9 1 9 35 تنظیم امواج 1 11 12 6 12 جدول(5): نتایج امتیازات اندام های گروههای A و B شاغلین در گروههای شغلی مختلف واحد تولید ر گروه عضو گروههای شغلی گروهA گروه B نمره بازو نمره ساعد نمره مچ نمره چرخش مچ امتیاز نهایی نمره گردن نمره تنه نمره پا امتیاز نهایی 1 مونتاژ شاسی 2 1 2 1 3 2 2 1 2 2 لحیم کاری 2 2 2 1 3 2 2 1 2 3 کنترل شاسی(چشمی) 1 2 1 1 2 1 2 1 2 4 کنترل شاسی باکامپیوتر 1 1 2 1 2 1 2 1 2 5 کنترل شاسی با مانیتور 1 1 2 1 2 1 2 1 2 6 مونتاژ تیونر 1 1 2 1 2 2 2 1 2 7 مونتاژ هدسینگ 1 1 2 1 2 2 2 1 2 8 پرداخت قاب تلویزیون 3 1 2 1 4 2 3 1 4 9 بوبین پیچی 3 2 3 2 4 3 3 1 3 10 تولید بلندگو 2 1 2 1 3 3 3 1 3 11 تولید گازنیگ کویل 3 1 3 2 4 3 2 1 12 تعمیرات قطعات الکترونیکی 1 1 2 1 2 2 2 1 2 13 آماده سازی لامپ تصویر 21 3 1 3 1 4 2 3 1 2 14 آماده سازی کابین 21 اینچ 3 1 3 1 4 3 3 1 4 15 قرار دادن لامپ 21 اینچ 3 1 2 1 4 3 2 1 4 16 قرار دادن شاسی 21 اینچ 2 1 2 1 3 2 2 1 2 17 کنترل فنی تلویزیون 21 2 1 2 1 3 2 2 1 2 18 بک گذاری تلویزیون 21 3 1 2 1 4 2 2 1 2 19 کنترل و ضربه تلویزیون 21 3 1 3 1 4 2 2 1 2 20 کنترل نهایی 21 2 1 2 1 3 2 2 1 2 21 آماده سازی لامپ 28 و 29 3 1 3 1 4 2 2 1 2 22 آماده سازی کابین 28 و 29 2 1 2 1 3 2 2 1 2 23 قرار دادن لامپ 28 و 29 2 2 2 1 3 2 2 1 2 24 قرار دادن شاسی در کابین 1 2 1 1 2 1 2 1 2 25 کنترل فنی 28 و 29 1 1 2 1 2 1 2 1 2 26 بک گذاری تلویزیون 28 و 29 1 1 2 1 2 1 2 1 2 27 کنترل و ضربه تلویزیو8- 29 1 1 2 1 2 2 2 1 2 28 آماده سازی لامپ 14 1 1 2 1 2 2 2 1 2 29 آماده سازی کابین 3 1 2 1 4 2 3 1 4 30 قرار دادن لامپ در کابین 3 2 3 2 4 3 3 1 3 31 قراردادن شاسی 2 1 2 1 3 3 3 1 3 32 کنترل فنی تلویزیون 14 1 1 2 1 2 3 3 1 4 33 بک گذاری 14 2 1 2 1 3 3 2 1 3 34 مونتاژ قطعات 2 1 2 1 3 3 2 1 3 35 تنظیم امواج 3 1 3 2 4 3 2 1 2 جدول (6): نتایج کلی به دست آمده از ارزیابی گروههای شغلی در واحد تولید بر اساس روش رولا ر گروههای شغلی امتیار اندامهای گروه A امتیاز اندامهای گروه B امتیاز نیروی اعمالی امتیاز استفاده از عضله امتیاز نهایی پوسچر سطح اقدامات به دست آمده 1 مونتاژ شاسی 3 2 0 1 3 2 2 لحیم کاری 3 2 0 1 3 2 3 کنترل شاسی(چشمی) 2 2 0 1 3 2 4 کنترل شاسی باکامپیوتر 2 2 0 1 3 2 5 کنترل شاسی با مانیتور 2 2 0 1 3 2 6 مونتاژ تیونر 2 2 0 1 3 2 7 مونتاژ هدسینگ 2 2 0 1 3 2 8 پرداخت قاب تلویزیون 4 4 0 1 6 3 9 بوبین پیچی 4 3 0 1 5 3 10 تولید بلندگو 3 3 0 1 4 2 11 تولید گازنیگ کویل 4 4 0 1 6 3 12 تعمیرات قطعات الکترونیکی 2 2 0 1 3 2 13 آماده سازی لامپ تصویر 21 4 2 0 1 4 2 14 آماده سازی کابین 21 اینچ 4 4 1 1 7 2 15 قرار دادن لامپ 21 اینچ 4 4 1 1 7 2 16 قرار دادن شاسی 21 اینچ 3 2 0 1 3 2 17 کنترل فنی تلویزیون 21 3 2 0 1 3 2 18 بک گذاری تلویزیون 21 4 2 0 1 4 2 19 کنترل و ضربه تلویزیون 21 4 2 1 1 6 3 20 کنترل نهایی 21 3 2 0 1 3 2 21 آماده سازی لامپ 28 و 29 4 2 0 1 4 2 22 آماده سازی کابین 28 و 29 4 4 0 1 4 2 23 قرار دادن لامپ 28 و 29 3 4 0 1 5 3 24 قرار دادن شاسی در کابین 3 3 0 1 5 3 25 کنترل فنی 28 و 29 2 2 0 1 4 2 26 بک گذاری تلویزیون 28-29 4 4 0 1 4 2 27 کنترل و ضربه تلویزیون 28 29 4 4 1 1 7 4 28 آماده سازی لامپ 14 2 4 0 1 4 2 29 آماده سازی کابین 2 4 1 1 6 3 30 قرار دادن لامپ 3 3 1 1 7 4 31 قراردادن شاسی 3 3 0 1 4 2 32 کنترل فنی تلویزیون 14 2 3 0 1 3 2 33 بک گذاری 14 3 3 0 1 4 2 34 مونتاژ قطعات 3 3 0 1 4 2 35 تنظیم امواج 4 2 0 1 4 2 شکل 1 – شیوع اختلالات اسکلتی- عضلانی در واحد تولید بر حسب جنسیت منابع: 1- Kumar,s.(ed).(1999). Biomechanics in Ergonomics. Toylor and Francis, London. 2- Waters, T.R. and Putz – Anderson, V.(1996) Occupational Ergonomics, Newyork: Deker. 3- Karwowski.W. and Marras, W.S.(1999). The occupational Ergonomics Handbook.CRC press LLc.USA. 4- J – Hum – ergol – Tokyo 1993. Ded 22(2) P 95-113. 5- Brucep. Bernard, M.D.M.H. (1996) musculoskeletal Disorders(MSDs) and work place factors. 6- Lynn mc atameny and E.Nigal corellet. Applied Ergonomics. RULA, a survey method for the investigation of work – related upper limb disorder 1993. Vol 24, No 2,P. 91-99. 7- Applied Ergonomics Vol 23 No 3 Jun 1992. 8- Kapanji – J.A The physiology of joints Vol 1.(1984). 9- Erfosense software : Biomechanics corporation of America (1989) Newyork.USA. 10- C.M. Boissonnas (1996) Repititive motion injuries in central technical services. http:WWW.Library.Cornell.edu/cts/ergonomic.html. 11- RANF lueder,CPE (1996) A porposed RULA for computer user.http: WWW.posture- fr/sante/socratex/pdf/1994n/manguin.pelf.
دفعات مشاهده: 263 بار   |   دفعات چاپ: 0 بار   |   دفعات ارسال به دیگران: 0 بار   |   0 نظر


کلیه حقوق این وب سایت متعلق به مجله سلامت کار ایران می باشد.

طراحی و برنامه نویسی : یکتاوب افزار شرق

© 2018 All Rights Reserved | Iran Occupational Health

Designed & Developed by : Yektaweb