fa ارزیابی پویا ریسک در سیستم‌های فرآیندی شیمیایی با شبکه بیزین ارزیابی و مدیریت ریسک Assessment and risk management پژوهشي Research <br> <strong>زمینه و</strong> <strong>هدف</strong><strong><span dir="LTR">:</span></strong> سیستم&shy;های فرآیندی بخاطر شرایط حاد عملیاتی و حجم بسیار زیاد مواد قابل اشتعال و انفجار همواره بستر حوادث فاجعه آمیز متعددی بوده&shy;اند. ارزیابی ریسک ابزاری سودمند جهت طراحی استراتژیهای کارآمد جهت پیشگیری و کنترل این حوادث می&shy;باشد. روشهای کلاسیک ارزیابی ریسک دارای نواقص عمده از جمله عدم قطعیت در نتایج و ماهیت کاملاً استاتیک می&shy;باشند، لذا در این مطالعه از یک رویکرد پویا و کمی جهت ارزیابی ریسک ایمنی ایستگاه&shy;های تقلیل فشار گاز شهری استفاده شده است.<br> <strong>روش بررسی</strong><strong><span dir="LTR">:</span></strong> ابتدا براساس استاندارد شرکت توتال (<span dir="LTR">GS EP SAF 253</span>) سناریو رویداد مرجع (<span dir="LTR">CE</span>) تعیین گردید، سپس مدلسازی کیفی و کمی پویا مدل علت &ndash; پیامد سناریو با استفاده از شبکه بیزین (<span dir="LTR">BN</span>) انجام گرفت، در ادامه از توانایی استدلال استقرایی و قیاسی این شبکه&shy;ها استفاده گردید. پیامدهای مختلف سناریو با استفاده از نرم افزار <span dir="LTR">PHAST 7.11</span> مورد مدلسازی و ارزیابی قرار گرفت. در پایان ریسک پیامدهای سناریو محاسبه و به&shy;روز رسانی و ارزشیابی شد.<br> <strong>یافته&shy; ها</strong><strong><span dir="LTR">:</span></strong> 43 رویداد ریشه&shy;ای در وقوع سناریو رویداد مرجع ایستگاه&shy;های مورد مطالعه شناسایی گردید. از مجموع علل شناسایی شده به ترتیب بیشترین سهم را شکست&shy;های انسانی&nbsp; (85%)، شکست&shy;های فرآیندی (10%) و شکست&shy;های مکانیکی&nbsp; (5%) در وقوع سناریو حادثه داشتند. احتمال وقوع سناریو ^2-10&times; 11/7 محاسبه گردید و موانع ایمنی بخصوص شیر&shy;های توقف اضطراری نقش قابل توجه&shy;ای در کاهش شدت پیامدهای نهایی داشتند. ریسک هر سه پیامد نهایی سناریو رویداد مرجع یعنی آتش فورانی، آتش ناگهانی و انفجار ابربخار در ناحیه غیر قابل قبول قرار گرفت.<br> <strong>نتیجه گیری</strong><strong><span dir="LTR">:</span></strong> استفاده از شبکه&shy;های بیزین یک مدل سازی گرافیکی کیفی و کمی جامع و پویا از فرآیند وقوع سناریو حادثه فراهم می&shy;آورد. قابلیت استدلال قیاسی این شبکه&shy;ها قادر به کاهش عدم قطعیت و به&shy;روز رسانی احتمال وقوع رویدادهای ریشه&shy;ای و پیامدهای نهایی می&shy;باشد. استفاده از آن به همراه مدلسازی پیامد، منجر به یک ارزیابی ریسک کمی پویا و دقیق&shy;تر و کاربردی تر در واحدهای فرآیندی می&shy;گردد.<br> <br> &nbsp;<br> <br> &nbsp; <strong>Background and aims</strong>: Process systems due to processed under severe operational conditions and deal with large amounts of flammable and explosive materials have always led to many catastrophic accidents. Risk assessment is a useful tool for designing effective strategies for preventing and controlling these accidents. Conventional risk assessment methods have major deficiencies, including uncertainty in the obtained results and the completely static nature, therefore, the present study is aimed at applying a dynamic and quantitative approach to assess the safety risks of city natural gas pressure regulating stations.<br> <strong>Methods:</strong> First, according to the standard of the Total Company (GS EP SAF 253), the reference (credible) event scenario was determined, then a qualitative, quantitative and dynamic modeling of the cause &ndash; consequence accident scenario model using Bayesian Network (BN) is provided and next, deductive and abductive probabilistic reasoning are conducted by means of constructed BN model. PHAST 7.11 program is employed to modeled and evaluated of different consequences of the scenario. Finally, the risk of accident scenario consequences was calculated, evaluated and updated.<br> <strong>Results:</strong> 43 root events in occurrence of the credible event scenario of the gas stations were identified. Among the identified causes, the human failures (85%), process failures (10%) and mechanical failures (5%) had the highest contributing to occurrence in the accident scenario, respectively. Occurrence probability of the scenario is determined 7.11 &times;10^-2. Safety barriers, especially emergency shutdown valves (ESD), had a significant role in reducing the consequences severity. The risk of all three of consequences including jet fire, flash fire and vapor cloud explosion is located in unacceptable area.<br> <strong>Conclusion:</strong> The use of BNs provides a comprehensive qualitative, quantitative and dynamic graphical modeling of the accident scenario. The abductive reasoning ability of these networks is capable to reducing the uncertainty and updating the probability of occurrence of root events and final the consequences. Using BNs along with consequences modeling, leads to a slightly more dynamic, precise, and practical risk assessment in process plants. ارزیابی پویا ریسک, سیستم­های فرآیندی, شبکه­های بیزین, مدلسازی پیامد, ایستگاه های تقلیل فشار گاز شهری. Dynamic Risk Assessment, Process Systems, Bayesian Networks, Consequences Modeling, Urban Gas Pressure Reduction Stations (CGS). 103 117 http://ioh.iums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-728-4&slc_lang=fa&sid=1 Esmaeil Zarei اسماعیل زارعی smlzarei65@gmail.com 13600319475328460026342 13600319475328460026342 No Mashhad University of Medical Sciences دانشگاه علوم پزشکی مشهد Iraj Mohammadfam ایرج محمدفام mohammadfam@umsha.ac.ir 13600319475328460026343 13600319475328460026343 Yes Hamadan University of Medical Sciences دانشگاه علوم پزشکی همدان Ali Azadeh محمد علی آزاده smlzarei65@gmail.com 13600319475328460026344 13600319475328460026344 No University of Tehran دانشگاه تهران Nima Khakzad نیما خاکزاد N.KhakzadRostami@tudelft.nl 13600319475328460026345 13600319475328460026345 No Delft University of Technology دانشگاه دلف هلند Mostafa Mirzai مصطفی میزرایی mirzaie60@yahoo.com 13600319475328460026346 13600319475328460026346 No Hamadan University of Medical Sciences دانشگاه علوم پزشکی همدان