fa تحلیل آسیب‌پذیری مخازن یکی از پالایشگاه‌های نفت نسبت به حوادث زنجیره‌ای ناشی از حریق بر اساس نظریه گراف ایمنی فرآیند Process Safety كاربردي Applicable <span dir="LTR"></span><strong><span style="background:white;"><span style="color:black;"><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">مقدمه: </span></span></span></span></strong><span style="background:white;"><span style="color:black;"><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">مخازن یکی از تأسیسات مخاطره‌آمیز مهم صنایع فرآیندی ازجمله پالایشگاه‌ها هستند که برای ذخیره‌سازی نفت خام و فرآورده‌های نفتی گوناگون مورداستفاده قرار می‌گیرند. وجود مخازن متعدد محتوی حجم بالایی از مواد قابل‌اشتعال در مجاورت یکدیگر، محوطه استقرار آن‌ها را نسبت به وقوع حوادث زنجیره‌ای ناشی از حریق آسیب‌پذیر می‌سازد؛ بنابراین مدیریت ریسک مخازن تنها با تجزیه‌و‌تحلیل حوادث مربوط به آن‌ها به‌صورت منفرد و با صرف‌نظر از احتمال وقوع سناریوهای زنجیره‌ای میان مخازن کافی نخواهد بود. به همین جهت، مطالعه حاضر به تحلیل آسیب‌پذیری مخازن یکی از پالایشگاه‌های کشور نسبت به حوادث زنجیره‌ای ناشی از حریق پرداخته است. هدف از تحلیل آسیب‌پذیری در این پژوهش</span></span></span></span> <span style="background:white;"><span style="color:black;"><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">تعیین مخازن دارای بیش‌ترین پتانسیل راه‌اندازی و گسترش حوادث زنجیره‌ای به‌منظور مدیریت ریسک این حوادث است.</span></span></span></span><span dir="LTR" style="background:white;"><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:12.0pt;"></span></span></span></span><br> <strong><span style="background:white;"><span style="color:black;"><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">روش کار:</span></span></span></span></strong><span style="background:white;"><span style="color:black;"><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;"> در این مطالعه از نظریه گراف و شاخص‌های مرکزیت برای مدل‌سازی سناریوهای زنجیره‌ای و تحلیل آسیب‌پذیری مخازن استفاده شد. مخازن موردمطالعه به‌صورت گره‌های گراف و احتمال گسترش حادثه میان آن‌ها به‌صورت کمان‌های گراف مدل‌سازی شدند. برای محاسبه کمی مؤلفه‌های آسیب‌پذیری مخازن نسبت به حوادث زنجیره‌ای (پتانسیل گسترش حوادث زنجیره‌ای میان مخازن، پتانسیل راه‌اندازی حوادث زنجیره‌ای، پتانسیل تأثیرپذیری از سایر مخازن هنگام وقوع حوادث زنجیره‌ای، پتانسیل تأثیرگذاری بر سایر مخازن و تأثیرپذیری از آن‌ها به‌صورت توأم هنگام وقوع حوادث زنجیره‌ای) به ترتیب از شاخص‌های بینیت، مرکزیت نزدیکی خارجی، نزدیکی داخلی و نزدیکی کل گره‌های متناظر مخازن استفاده شد. </span></span></span></span><span style="background:white;"><span style="color:black;"><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">برای مدل‌سازی پیامد سناریو حوادث و محاسبه میزان تشعشع حرارتی که در اثر وقوع حریق در هر مخزن به مخازن مجاور آن می‌رسد، از نرم‌افزار مدل‌سازی پیامد </span></span></span></span><span dir="LTR" style="background:white;"><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:12.0pt;">ALOHA</span></span></span></span><span style="background:white;"><span style="color:black;"><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;"> استفاده شد. برای مدل‌سازی گراف و محاسبه شاخص‌های مرکزیت گره‌ها، نرم‌افزار آماری </span></span></span></span><span dir="LTR" style="background:white;"><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:12.0pt;">R</span></span></span></span><span style="background:white;"><span style="color:black;"><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;"> و بسته </span></span></span></span><span dir="LTR" style="background:white;"><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:12.0pt;">igraph</span></span></span></span><span style="background:white;"><span style="color:black;"><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;"> مورد</span></span></span></span><span dir="LTR" style="background:white;"><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:12.0pt;">‌</span></span></span></span><span style="background:white;"><span style="color:black;"><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">استفاده قرار گرفت.</span></span></span></span><br> <strong><span style="background:white;"><span style="color:black;"><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">یافته‌ها: </span></span></span></span></strong><span style="background:white;"><span style="color:black;"><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">مخازن هدف مربوط به سناریو حریق در هر مخزن مشخص گردیدند و سناریوهای زنجیره‌ای محتمل در مخازن به‌صورت یک گراف جهت‌دار مدل‌سازی شدند. مخازن بر اساس مقدار شاخص‌های مرکزیت گره‌های متناظر آن‌ها رتبه‌بندی و با یکدیگر مقایسه شدند. مخزن دارای بالاترین مقدار شاخص بینیت (3036/0) به‌عنوان مخزن دارای بیش‌ترین پتانسیل گسترش</span></span></span></span> <span style="background:white;"><span style="color:black;"><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">حوادث زنجیره‌ای</span></span></span></span><span style="background:white;"><span style="color:black;"><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;"> میان مخازن، مخزن دارای بالاترین شاخص نزدیکی خارجی (7660/1) به‌عنوان مخزن دارای بیش‌ترین پتانسیل راه‌اندازی حوادث زنجیره‌ای و مخزن دارای بالاترین شاخص نزدیکی داخلی (9185/1) به‌عنوان مخزن دارای بیش‌ترین پتانسیل تأثیرپذیری از مخازن دیگر هنگام </span></span></span></span><span style="background:white;"><span style="color:black;"><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">حوادث زنجیره‌ای تعیین شدند. همچنین بر اساس شاخص نزدیکی کل، محتمل‌ترین توالی درگیر شدن مخازن در حریق‌های زنجیره‌ای مشخص گردید.</span></span></span></span><br> <strong><span style="background:white;"><span style="color:black;"><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">نتیجه‌گیری:</span></span></span></span></strong><span style="background:white;"><span style="color:black;"><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;"> رویکرد نظریه گراف امکان مدل‌سازی گرافیکی سناریوهای زنجیره‌ای میان مخازن و تعیین آسیب‌پذیرترین مخازن ازنظر پتانسیل راه‌اندازی و گسترش حوادث زنجیره‌ای را فراهم می‌کند. </span></span></span></span><span style="background:white;"><span style="color:black;"><span style="font-family:B Nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">نتایج حاصل از تحلیل آسیب‌پذیری با استفاده از شاخص‌های گراف می‌توانند درزمینه مدیریت ریسک حوادث زنجیره‌ای مورداستفاده قرار گیرند و آسیب‌پذیرترین مخازن برای اختصاص اقدامات حفاظتی مانند موانع ایمنی فعال و غیرفعال در اولویت قرار گیرند. با استفاده از شاخص‌های مرکزیت گراف همچنین می‌توان میزان کاهش آسیب‌پذیری مجموعه مخازن به‌واسطه پیاده‌سازی موانع ایمنی را محاسبه کرده و از این طریق راهکارهای اختصاص بهینه اقدامات حفاظتی را مشخص نمود.</span></span></span></span><span dir="LTR" style="background:white;"><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:12.0pt;"></span></span></span></span> <div dir="RTL" style="text-align: left;"><strong>Introduction</strong><strong>:</strong> Tank farms are vulnerable to fire-induced domino effects due to the high amount of flammable materials. The present study tries to analyze the vulnerability of the crude oil tanks in one of the refineries of Iran to domino fires. The purpose of vulnerability analysis is to determine the tanks with the greatest potential to initiate and propagate domino effects in order to manage the risk of domino fires<span dir="RTL">.</span><br> <strong>Methods and Materials</strong><span dir="RTL">:</span> Graph theory and centrality measures (betweenness and closeness) were used to model domino scenarios and analyze the vulnerability of tanks to domino effects. ALOHA consequence modeling software was used to model the consequences of the accident scenarios. R-statistical software and igraph package were used to model the graph and calculate centrality measures<span dir="RTL">.</span><br> <strong>Results</strong><span dir="RTL">:</span> The possible domino scenarios in the tanks were modeled as a directed graph and the tanks were ranked based on the value of betweenness, out-closeness and in-closeness of their respective nodes (which represent the potential for the propagation of domino effects, potential for initiating domino effects and potential to be affected by other tanks during domino effects respectively). Also, based on all-closeness measure, the most probable sequence of tank involvement in a domino fire was determined<span dir="RTL">.</span><br> <strong>Conclusion</strong><strong><span dir="RTL">:</span></strong> Using graph theory allows the graphical modeling of domino scenarios and determining the most vulnerable tanks in domino scenarios. The results of vulnerability analysis using graph metrics can be used in the field of domino effects risk management and the most vulnerable tanks can be prioritized to assign protection measures</div> حوادث زنجیره‌ای, تحلیل آسیب‌پذیری, نظریه گراف, حفاظت در برابر حریق Domino effects, Vulnerability analysis, Graph theory, Fire protection 201 219 http://ioh.iums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2590-1&slc_lang=fa&sid=1 Mousa Jabbari موسی جباری jabbarim@sbmu.ac.ir 13600319475328460038816 13600319475328460038816 No Associate Professor, Department of Occupational Health and Safety, School of Public Health and Safety, Workplace Health Promotion Research Center, Shahid Beheshti University of Medical Sciences, Tehran, Iran. ، مرکز تحقیقات ارتقاء سلامت محیط کار، گروه مهندسی بهداشت حرفه‌ای و ایمنی کار، دانشکده بهداشت و ایمنی، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، تهران، ایران. Ahmad Alibabaei احمد علی بابایی a.alibabaei@sbmu.ac.ir 13600319475328460038817 13600319475328460038817 No Assistant Professor, Department of Industrial Safety, School of Public Health and Safety, Shahid Beheshti University of Medical Sciences, Tehran, Iran ، گروه یادگیری الکترونیکی، دانشکده مجازی، آموزش پزشکی و مدیریت دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، تهران، ایران Amir kavousi امیر کاوسی kavousi@sbmu.ac.ir 13600319475328460038818 13600319475328460038818 No Professor, Department of Epidemiology, School of Public Health and Safety, Shahid Beheshti University of Medical Sciences, Tehran, Iran گروه اپیدمیولوژی، دانشکده بهداشت و ایمنی، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، تهران، ایران. Mehrnoosh Rezvanjah مهرنوش رضوان جاه mehrnoosh.rezvanjah@gmail.com 13600319475328460038819 13600319475328460038819 Yes MSc in Industrial Safety, School of Public Health and Safety, Shahid Beheshti University of Medical Sciences, Tehran, Iran. mehrnoosh دانشکده بهداشت و ایمنی، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، تهران، ایران