fa ارزیابی پویشگر ریسک به منظور شناسایی ریسک‌های در حال ظهور با استفاده از مدل آنالیز تشدید کارکرد: مطالعه‌ی موردی در یک واحد فرایندی ارزیابی و مدیریت ریسک Assessment and risk management پژوهشي Research <p align="right"> <strong> زمینه و هدف: </strong>امروزه، این موضوع مشخص شده است که سیستم­های فنی-اجتماعی ماهیت دو بعدی نداشته و تعاملات بین اجزای این سیستم­ها پیچیده و غیر خطی می­باشد. در نتیجه، چون ریسک­ها در این سیستم­ها به عنوان ترکیبی غیرخطی از تغییرپذیری در عملکرد بروز می­نمایند، بنابراین روش­های سنتی ارزیابی ریسک قادر به شناسایی این ترکیبات غیرخطی نمی­باشند. هدف مقاله حاضر شناسایی ریسک­های در حال ظهور با استفاده از روش آنالیز تشدید کارکرد در یک واحد فرایندی می­باشد. </p><p align="right"> <strong> روش بررسی: </strong>برای شناسایی ریسک­های در حال ظهور، ابتدا وظایف مهم در یک واحد فرایندی که شامل 25 وظیفه­ی انسانی و 4 وظیفه­ی سازمانی بود شناسایی شد. سپس با استفاده از یک چک لیست تخصصی، پتانسیل تغییرپذیری (ریسک­های در حال ظهور) بین وظایف مذکور تعیین گردید. بعد از آن با توجه به وابستگی­ها/اتصالات ممکن بین وظایف مذکور و تأثیر آنها بر یکدیگر، پدیده­ی تشدید در این وظایف بررسی شد. در نهایت نیز سازوکارها و موانعی نظیر فیزیکی، نمادی، کارکردی و غیره که برای میراکردن تغییرپذیری به کار می­روند شناسایی شدند. </p><p align="right"> <strong> یافته­ها: </strong>نتایج نشان داد که احتمال تغییرپذیری (ریسک در حال ظهور) بالا در 14 وظیفه­ی انسانی محتمل<br>می­باشد، اما بررسی سناریوهای مختلف مشخص نمود که 5 وظیفه­ی انسانی حاوی ریسک­های در شرف ظهور می­باشند و نیاز به کنترل دارند. این ریسک­ها خارج از محدوده­ی نواقص و بد عمل کردن یک جزء قرار می­گیرند. </p><p align="right"> <strong> نتیجه­گیری: </strong>با توجه به نتایج این مطالعه و مطالعات انجام شده در جهان، این مدل برای درک حالت­های غیر خطی و پویای ناشی از پدیده تشدید بین وظایف در سیستم های فنی-اجتماعی برای پیشگیری از حوادث، بسیار مفید و کاربردی می­باشد. </p> <p> <strong> Background and aim: </strong>Today, it was revealed that Socio-technical systems did not have a bimodal nature and interactions in these systems are complex and non-linear. Consequently, since risks can be emerged as non-linear combinations of performance variability, so traditional methods of risk assessment are not able to capture these combinations. The present paper is aimed at identifying the emergent risks by means of the Functional Resonance Analysis Method in a process unit of an oil refinery. </p><p> <strong> Method: </strong>To identify the emergent risks in the functions, first the essential system functions including twenty five functions of human and four functions of organization were identified in an oil process unit. Then, potential variability (emergent risks) was characterized among the mentioned functions using a technical checklist. After then, resonance phenomenon was evaluated among the functions with regard to possible dependencies/couplings among functions and their effect on each other. Finally, mechanisms and barriers such as physical, symbolic, functional, etc., which were utilized to damp the variability, were identified. </p><p> <strong> Results: </strong>The results showed that the possibility of the high variability in fourteen human functions is likely, but the analysis of different scenarios revealed that five human functions contain the emergent risks, and should be controlled. These risks go beyond component failures and malfunctions. </p><p> <strong> Conclusion: </strong>with regard to the results of this research and the conducted researches in the world, this model is so applicable to understand dynamics and nonlinearity of functional resonance in socio-technical systems in order to avoid accidents. </p> ارزیابی ریسک, ریسک در شرف ظهور, مدل آنالیز تشدید کارکرد, تغییرپذیری Risk assessment, emergent risk, FRAM, variability 33 46 http://ioh.iums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-825-2&slc_lang=fa&sid=1 G.A Shirali غلامعباس شیرالی shirali@ajums.ac.ir 13600319475328460014813 13600319475328460014813 Yes Jundishapur University of Medical Sciences دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور V Ebrahipour وحید ابراهیمی پور @ut.ac.ir 13600319475328460014814 13600319475328460014814 No Tehran University of Science and Technology دانشگاه تهران L Mohammad salahi لیلا محمد صلاحی alh1391@gmail.com 13600319475328460014815 13600319475328460014815 No Ahvaz-NIOPDC پخش فراوردهای نفتی اهواز