Shirali G A, Tahmasbi Y. A Framework for Quantitative Assessment of Socio-Technical Resilient Systems using Multiple Criteria Decision Making (MCDM): A Case Study in an Oil Site. ioh 2020; 17 (1) :723-733
URL:
http://ioh.iums.ac.ir/article-1-2778-fa.html
شیرالی غلامعباس، طهماسبی یاسر، افشاری داود، محمد صلاحی لیلا. ارائه الگویی برای ارزیابی کمی تاب آوری سیستم های فنی-اجتماعی با استفاده از مدل های تصمیم گیری چند معیاره: مطالعه موردی در یکی از سایت های نفتی. سلامت كار ايران. 1399; 17 (1) :723-733
URL: http://ioh.iums.ac.ir/article-1-2778-fa.html
دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور ، shirali@ajums.ac.ir
چکیده: (1805 مشاهده)
زمینه و هدف: امروزه مشکل عمده در حوزهی ایمنی صنعتی این است که اکثر روشهای سنتی ارزیابی ریسک و مدیریت ایمنی به تنهایی جوابگوی نیاز تکنولوژی و صنایع پیچیدهی امروزی نیستند؛ به عبارت دیگر، روشهای سنتی، نظیر آنالیز ریسک و ارزیابی احتمال ایمنی، در عمل قادر به ارائهی بسیاری از راه حلهای مورد نیاز برای صنایع امروزی نمیباشند. برای این ادعا دلایل مختلفی وجود دارد، مهمترین این دلایل، ریشه داشتن آنها در مدلهای بسیار سادهی حادثه به عنوان زنجیره دلیل-اثر میباشد. با این توصیف، هدف این پژوهش ارائه الگویی برای ارزیابی تابآوری سیستمهای فنی-اجتماعی مبتنی بر مدلهای تصمیمگیری چند معیاره میباشد.
روش بررسی: در این تحقیق پس از شناسایی شاخصهای تابآوری از طریق بررسی متون و مصاحبه با کارشناسان مجرب این صنعت، اطلاعات مربوط به این شاخصها در واحدهای عملیاتی صنعت مذکور از طریق مصاحبهی نیمه ساختار یافته با 16 نفر از اپراتورهای با تجربه که میانگین سابقهی کاری آنها بیش از 10 سال بود، جمعآوری گردید. موضوعات مصاحبه در حیطههای ظرفیت ضربهگیری سیستم، حاشیههای ایمنی، تحمل سیستم، تعاملات متقابل چندسویه، درس گرفتن از رویدادهای ناگوار و همچنین رویدادها و فعالیتهای عادی، انعطافپذیری سیستم، پیشبینی رویدادهای مترقبه و غیرمترقبه، توجه به مسئلهی پیش آمده در سیستم و پاسخ به موقع و مناسب تعیین گردید. سپس برای تعیین وزن شاخصها از روش آنالیز مؤلفهی اصلی و برای تعیین رتبهی واحدهای مختلف از روش تاپسیس استفاده شد.
یافته ها: نتایج حاصل از آنالیز شاخصها نشان دادند که سه شاخص ظرفیت ضربهگیری (43/0)، توجه (39/0) و فرهنگ آموختن (36/0) دارای بیشترین وزن و رتبه بوده و شاخصهای تحمل (26/0) و تعاملات متقابل چند سویه (21/0) دارای کمترین وزن و رتبه میباشند. بر این اساس واحدهای 11، 3 و 2 نیز بهترین رتبه را از نظر شاخصهای تابآوری به خود اختصاص دادند. همچنین با بررسی رتبههای بدست آمده که مبتنی بر نزدیکی مقدار شاخص مورد نظر به راهحل ایدهآل میباشد مشخص شد که کمترین فاصله از راه حل ایدهآل مثبت مربوط به واحد 11 و بیشترین فاصله از راه حل ایدهآل منفی مربوط به واحد 6 است. بنابراین واحد 11 نسبت به سایر واحدها در اولویت کمتری برای اصلاح قرار میگیرد و واحد 6 که کمترین شاخص نزدیکی را دارد در اولویت بیشتری برای اصلاح نسبت به سایر واحدها قرار دارد. بر این اساس، واحدهای 2، 3 و 11 بهترین رتبه را از نظر شاخصهای تابآوری دارند و واحدهای 6، 7 و 8 ضعیفترین رتبه را از نظر این شاخصها به خود اختصاص دادهاند.
نتیجه گیری: نتایج حاصل از آنالیز شاخصها و رتبه بندی واحدها نشان داد که روش آنالیز مؤلفهی اصلی (PCA) و روش ترجیح براساس مشابهت به راه حل ایدهآل (TOPSIS) برای ارزیابی تابآوری سیستمهای پیچیده گزینههای قابل قبولی محسوب میشوند. زیرا به خوبی نقاط ضعف و قوت سیستم را از نظر تابآوری و بر اساس اطلاعات ورودی در اختیار محقق قرار میدهند. بنابراین مدیران و تصمیمگیران صنعت مذکور میتوانند با استناد به نتایج این مطالعه، نه تنها نقاط ضعف خود، بلکه نقاط قوت صنعت خود را از دیدگاه مهندسی تابآوری شناسایی و در جهت بهبود و ارتقا آنها با تدوین برنامههای فنی و کاربردی جامع اقدام نمایند.
نوع مطالعه:
كاربردي |
موضوع مقاله:
ایمنی دریافت: 1398/2/3 | پذیرش: 1398/12/28 | انتشار: 1399/7/2